Parkinson is de snelst groeiende neurologische aandoening ter wereld, met ruim 10 miljoen diagnoses wereldwijd – een aantal dat naar verwachting de komende 50 jaar zal verdubbelen [1]. Er is geen medicijn. De oorzaak is onbekend, maar mensen met een familiegeschiedenis van de ziekte hebben een hoger risico. De toegenomen blootstelling aan luchtvervuiling, pesticiden en oplosmiddelen kan het risico op parkinson ook verhogen.

Parkinson ontstaat wanneer hersencellen die dopamine aanmaken, een chemische stof die o.a. beweging coördineert, stoppen met werken of afsterven. Het is een progressieve aandoening – de drie meest zichtbare symptomen zijn tremor (trillen), traagheid van beweging en stijfheid (spierstijfheid). Andere symptomen zijn onder meer psychische stoornissen, verminderde mobiliteit, slaapstoornissen en stemming en cognitieproblemen, autonome disfunctie en een aanzienlijk verminderde kwaliteit van leven.

Lees hier meer over de ziekte van Parkinson

[1] Dorsey ER, Sherer T, Okun MS, Bloem BR. The emerging Evidence of the Parkinson Pandemic. J Parkinson Dis. 2018;8(s1):S3-S8. doi: 10.3233/JPD-181474. PMID: 30584159; PMCID: PMC6311367.

Het aantal mensen met parkinson neemt enerzijds toe omdat we steeds ouder worden. Maar ook na correctie van het verouderingseffect blijkt dat het aantal mensen met parkinson flink groeit. Zeker is dat industrialisering hierin een rol speelt. Onderzoek in dieren laat zien dat blootstelling aan giftige stoffen parkinson kan veroorzaken. Ook pesticiden hebben invloed op het ontstaan van parkinson. Agrariërs die werken met pesticiden en omwonenden hebben een hoger risico op het krijgen van parkinson. Blootstelling aan bestrijdingsmiddelen treft tevens de voedselketen, waardoor deze middelen ook consumenten bereiken.

Er zijn steeds meer aanwijzingen voor een verband tussen blootstelling aan pesticiden en parkinson, alzheimer, verschillende soorten kanker, longaandoeningen, reproductieve problemen en immuniteitsproblemen.

Pesticiden worden vaak in combinatie gebruikt en deze cocktails van pesticiden veroorzaken waarschijnlijk meer schade aan de biodiversiteit en de gezondheid dan afzonderlijke factoren. Er is echter weinig onderzoek naar gedaan, deze cocktails worden niet getest bij de goedkeuring van pesticiden. De huidige toelatingsregels voor bestrijdingsmiddelen zijn niet voldoende om het risico op hersenziekten zoals parkinson te kunnen inschatten.

Glyfosaat is het meest gebruikte pesticide in Europa. Het middel vertegenwoordigt een derde van alle herbiciden gebruik [2]. Het wereldwijde gebruik van glyfosaat in de landbouw bedroeg in 2014: 746.580 ton. Respectievelijk 18% en 92% van alle gebruik van pesticiden en herbiciden wereldwijd.

Glyfosaat wordt gebruikt voor een breed scala aan toepassingen zoals onkruidbestrijding, afsluiting van afdekgewassen, beëindiging van tijdelijk grasland, verdroging van gewassen en oogsthulp.

U kunt worden blootgesteld aan glyfosaat als u het op uw huid of in uw ogen krijgt of inademt wanneer u het gebruikt. Glyfosaat blijft dagen of maanden in het milieu aanwezig. Velen van ons worden dagelijks blootgesteld aan glyfosaat. Het wordt geassocieerd met verlies van biodiversiteit en bijensterfte. Daarnaast zijn er steeds meer aanwijzingen dat het gebruik van glyfosaat een risico oplevert voor de volksgezondheid.

[2] Antier, C. et al. Glyphosate use in the European agricultural sector and a framework for its furthur monitoring. Sustainability 12, 5682 (2020)

Er zijn steeds meer aanwijzingen dat glyfosaat een mogelijke oorzaak is van parkinson [3, 4, 5, 6, 7, 8]. Hoewel dit bewijs niet doorslaggevend is, is er voldoende bewijs om uiterst bezorgd te zijn dat er een zogenaamd biologisch plausibel verband bestaat tussen blootstelling aan glyfosaat en schade aan het specifieke hersengebied dat betrokken is bij de ziekte van Parkinson. Uit een groot aantal onderzoeken is gebleken dat boeren een aanzienlijk verhoogd risico op parkinson hebben, en hetzelfde geldt voor bewoners die in de buurt van landbouwgrond wonen.

Sinds 2015 zijn er in Europa grote discussies geweest over een verbod op glyfosaat, toen het Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) in een beoordeling van glyfosaat concludeerde dat de stof ‘waarschijnlijk kankerverwekkend was’ voor mensen’[9]. In daaropvolgende beoordelingen hebben de Europese Autoriteit voor voedselveiligheid en het Europees Chemisch Agentschap geconcludeerd dat glyfosaat niet kan worden geclassificeerd als kankerverwekkend. Op basis van aanhoudende debatten heeft de Europese Commissie in 2017 de overeenkomst verlengd met goedkeuring van glyfosaat, maar voor slechts nog eens 5 jaar. Dit werd in 2022 nog eens verder verlengd met één jaar.

Op 28 november 2023 de besloot de Europese Commissie om Glyfosaat weer voor 10 jaar goed te keuren, op 29 november 2023 gepubliceerd in de ‘Official Journal of the EU’.

Tijdlijn:

• 15 juni 2021: Rapport van de AGG ingeleverd bij de EFSA en ECHA met de bevindingen in de vorm van een voorlopig rapport  (dRAR). Landen in die AGG zijn Frankrijk, Hongarije, Nederland en Zweden. De Parkinson Vereniging heeft daar allerlei gesprekken over gevoerd o.a. met Ctgb en LNV.

• 23 sept 2021 tot 22 november 2021: EFSA en ECHA openden publieke consultatie over het voorlopige rapport. De Parkinson Vereniging heeft bezwaren gemaakt en opgestuurd. Ook hebben we alleen, of met Nederlandse NGO’s en internationaal brieven gestuurd aan o.a. de Europese Commissaris Kyriakides.
• 10 mei 2022: uitstel gevraagd en ontvangen voor EFSA conclusie vanwege alle extra werkzaamheden.
• 6 juli 2023: EFSA conclusie gepubliceerd, op 26 juli 2023 gevolgd door de officiële publicatie. In de maanden september en oktober werden nog nieuwe achtergrondartikelen aan het dossier toegevoegd.
• 12 juli 2023: eerste bespreking van het rapport met de Member States in de Standing Committee on Plants, Animals, Food en Feed) (PAFF Committee).
• 13 juli 2023: werd al een voorlopig beslissing afgegeven door de PAFF voor commentaar van de Member States.Ondertussen werd er nationaal en internationaal geijverd door onder andere de PAN (Parkinsonalliantie Nederland) om dat voorstel voor verlenging niet goed te keuren.
• 22 september 2023: Tijdens meeting PAFF werd een nieuwe draft van de beslissing geproduceerd. En een verder aangepast plan op 5 oktober 2023.
• Eerste stemming op 13 oktober 2023 gaf geen gekwalificeerde meerderheid noch voor een tegenstem, noch een voorstem mbt de hernieuwde toelating.
• Op 16 november 2023 werd in de  ‘appeal committee’ nog een keer gestemd, met dezelfde uitslag, geen gekwalificeerde meerderheid. Al de stemmen twee keer staken, ligt de bal bij de Europese Commissie om een implementeringsplan voor te leggen en uit te voeren.
• Op 28 november 2023 de besloot de Europese Commissie om glyfosaat weer voor 10 jaar goed te keuren, op 29 november 2023 gepubliceerd in de ‘Official Journal of the EU’.
• Glyfosaat heeft hernieuwde toestemming gekregen in de EU tot 15 december 2033. Dat betekent dat het gebruikt kan worden als pesticide. Nationale autoriteiten kunnen wel grenzen stellen aan hoe het in hun land gebruikt mag worden.

[9] Kudsk, P. & Mathiassen, S. K. Regulering van pesticiden in de Europese Unie en de controverse over glyfosaat. Wiet Sc. 68, 214–222

Bron tijdlijn: https://food.ec.europa.eu/plants/pesticides/approval-active-substances/renewal-approval/glyphosate_en?#proposal-ms

• De Parkinson Vereniging is teleurgesteld in de nationale en internationale politiek die Glyfosaat weer voor 10 jaar heeft toegelaten tot eind december 2033.
• De Parkinson Vereniging hoopt en verwacht dat onze overheid geld beschikbaar stelt zodat RIVM samen met andere organisaties snel en grondig onderzoek kan doen naar nieuwe meetmethoden voor neurotoxiciteit. Hiermee kan definitief vastgesteld worden of de ziekte van Parkinson kan worden veroorzaakt door glyfosaat
• De Parkinson Vereniging verwacht dat onze overheid het gebruik van glyfosaat in Nederland direct verbiedt als uit onderzoek blijkt dat de ziekte van Parkinson veroorzaakt kan worden door glyfosaat.
• De Parkinson Vereniging heeft een goede ruchtbaarheid gegeven aan het belang om een gezondere leefomgeving te creëren.
• Veel mensen weten nu van de zeer waarschijnlijke relatie tussen parkinson en pesticiden
• De Parkinson Vereniging heeft (inter)nationale contacten gelegd met allerlei actieve NGO’s die gezamenlijk met ons optrekken als belangenbehartigers met hopelijk als gevolg dat minder mensen de ziekte van Parkinson zullen krijgen.
• Met onze lobby heeft de Parkinson Vereniging gezicht en woorden gegeven aan mensen met parkinson.
• Boeren en tuinders moeten geen pesticiden meer gebruiken en overgaan op biologische landbouw om zo ook zichzelf en hun directe omgeving te beschermen. De Parkinson Vereniging roept de overheid op om de transitie naar biologische landbouw makkelijker te maken en de boeren daarbij te steunen.
• In Nederland worden veel pesticiden gebruikt in de bollenteelt. De overheid zou het gebruik van pesticiden in de sierteelt moeten verbieden.
• De Parkinson Vereniging moedigt iedereen aan zoveel mogelijk biologisch en onbespoten te eten en te drinken.

Sinds 2012 erkent Frankrijk de ziekte van Parkinson als beroepsziekte voor mensen die gedurende minimaal 10 jaar als akkerbouwer zijn blootgesteld aan bestrijdingsmiddelen voor gewassen. Ook Duitsland erkent parkinson sinds kort als beroepsziekte voor agrariërs die met gewas beschermingsmiddelen hebben gewerkt voor minimaal 100 dagen. In Italie is parkinson ook als beroepszieke aangemerkt. 

Bronnen:

• Boerenlandvogels.nl
• Bmas.de (in het Duits)